India : భారతదేశం మరియు చైనా మధ్య గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిలిచిపోయిన సరిహద్దు వాణిజ్యాన్ని మళ్లీ ప్రారంభించేందుకు ఇరు దేశాలు సిద్ధమయ్యాయి. ఇటీవల చైనా విదేశాంగ మంత్రి భారత (India) పర్యటన సందర్భంగా ఈ అంశంపై అంగీకారం ఏర్పడింది. ఈ నిర్ణయం ద్వారా ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 5 నుంచి 6 బిలియన్ డాలర్ల మేరకు వాణిజ్య లావాదేవీలు జరగనున్నాయని ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (ADB), ప్రపంచ బ్యాంకులు అంచనా వేస్తున్నాయి.
India – ప్రధాన సరిహద్దు మార్గాల పునఃప్రారంభానికి సన్నాహాలు
ఇటీవల వచ్చిన ఒప్పందం ప్రకారం, ఉత్తరాఖండ్లోని లిపులేఖ్ పాస్తో పాటు, హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని షిప్కి లా పాస్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని సనతులా, బోమ్డిలా పాస్లను కూడా వాణిజ్య కార్యకలాపాల కోసం తెరవనున్నారు. ఈ మార్గాల ద్వారా ప్రధానంగా ఎరువులు, అరుదైన లోహాలు, వినియోగ వస్తువులు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, ఎలక్ట్రానిక్స్ లాంటి వస్తువుల వాణిజ్యం జరగనుంది.
ఆర్థిక పరంగా ఇరు దేశాలకు లాభదాయకం
భారతదేశం నుంచి చైనాకు (China) ఫాస్ఫేట్ మరియు పొటాష్ ఆధారిత ఎరువులు సరఫరా చేయనుండగా, చైనా భారతదేశానికి అరుదైన లోహాలు అందించనుంది. ఇవి భారతదేశంలోని ఎలక్ట్రానిక్స్, రక్షణ, ఇంధన రంగాల్లో అత్యవసరంగా అవసరమయ్యే పదార్థాలు. దీనివల్ల భారతీయ తయారీ రంగానికి ఉత్సాహం లభించి, స్వయం సమృద్ధికి తోడ్పడనుంది. మరోవైపు, చైనా ఆహార భద్రతకు అవసరమైన ఎరువులందుబాటులోకి రావడం వల్ల లాభం పొందనుంది.
నేపాల్ అభ్యంతరాలకు భారత ఖండన
ఇదిలాఉండగా, లిపులేఖ్ పాస్ ద్వారా భారత్-చైనా వాణిజ్యాన్ని తిరిగి ప్రారంభించాలన్న నిర్ణయానికి నేపాల్ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది. లిపులేఖ్, కాలాపాణి, లింపియాధుర ప్రాంతాలు తమ భూభాగంగా పేర్కొంటూ, ఆ ప్రాంతంలో ఎటువంటి కార్యకలాపాలు చేపట్టకూడదని భారతదేశాన్ని కోరింది. దీనిపై స్పందించిన భారత ప్రభుత్వం, ఆ వాదనలు చారిత్రక ఆధారాల్లేని, అన్యాయమైనవిగా పేర్కొంటూ ఖండించింది.
చరిత్రలోకి ఓ చూపు – లిపులేఖ్ వివాదం
లిపులేఖ్ వివాదం 1816లో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మరియు నేపాల్ (Nepal) మధ్య కుదిరిన సుగౌలి ఒప్పందం నుండి ఉద్భవించింది. కాళీ నదిని సరిహద్దుగా పేర్కొన్న ఈ ఒప్పందాన్ని నేపాల్ తనకు అనుకూలంగా ఉపయోగించుకుంటూ, నది మూలం లింపియాధుర అని వాదిస్తోంది. ఈ ఆధారంగా లిపులేఖ్, కాలాపాణి ప్రాంతాలను తమ భూభాగంగా ప్రకటించింది. దీనిపై భారత్ నిరాకరణ వ్యక్తం చేస్తూ, ఆ ప్రాంతం ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర పరిధిలోనిదని స్పష్టం చేస్తోంది.
2020లో జరిగిన సంఘటనలు
2020లో లిపులేఖ్ పాస్ దాటి కైలాష్ మానసరోవర యాత్రికుల రాకపోకలకు ఉపయోగపడే 80 కిలోమీటర్ల రహదారిని భారత్ ప్రారంభించింది. నేపాల్ (Nepal) ఈ చర్యను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. దాంతో పాటు, లిపులేఖ్, కాలాపాణి, లింపియాధుర ప్రాంతాలను తమ దేశ భూభాగంగా సూచిస్తూ కొత్త రాజకీయ పటాన్ని విడుదల చేసింది. ఈ పటాన్ని రాజ్యాంగంలో చేర్చడం ద్వారా తన సార్వభౌమత్వాన్ని బలంగా ప్రతిపాదించింది.
సిల్క్ రూట్ నుండి ప్రస్తుత వరకు – వాణిజ్య భవిష్యత్తు
భారతదేశం-చైనా సరిహద్దు వాణిజ్యం సిల్క్ రూట్ రోజులనుండి కొనసాగుతోంది. నాథులా పాస్ వంటి మార్గాల ద్వారా గతంలో పెద్ద ఎత్తున వ్యాపారం జరిగినప్పటికీ, 1962 యుద్ధం తర్వాత అవి మూసివేయబడ్డాయి. 2006లో నాథులా మళ్లీ తెరవడమే కాకుండా, ఇప్పుడు ఇతర మార్గాల పునఃప్రారంభం ద్వారా ప్రాంతీయ వాణిజ్యానికి కొత్త దిశ లభించనుంది.
సారాంశం – ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో నూతన అధ్యాయం
వాణిజ్య మార్గాల పునఃప్రారంభం ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మెరుగుపరచడానికి దోహదపడుతుంది. వివాదాస్పద అంశాలను దౌత్య మార్గాల్లో పరిష్కరించేందుకు భారత ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉందని విదేశాంగ శాఖ స్పష్టం చేసింది. ఇది ప్రాంతీయ స్థిరత్వానికి తోడ్పడటంతో పాటు, ఆర్థిక పరంగా రెండు దేశాల అభివృద్ధికి అనుకూలంగా మారే అవకాశముందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
Also Read : GST Important Update : జీఎస్టీ పై సంచలన మార్పులు తీసుకొస్తున్న కేంద్ర సర్కార్